ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΜΙΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

Οι αποφάσεις, πράξεις ή παραλήψεις της οποιασδήποτε Επιχείρησης, Οργανισμού ή  Δημόσιας Εταιρείας στις οποίες το κοινό έχει επενδύσει ή που άμεσα ή έμμεσα επενδύει, σε ένα ευνομούμενο κράτος θα έπρεπε (αυτό επιβάλλει θεωρητικά και ο νόμος μας), να ελέγχονται από τους μετόχους της ή το κοινό γενικότερα, οι οποίοι στο τέλος της ημέρας, είναι αυτοί που έχουν να κερδίσουν ή να χάσουν από τις δραστηριότητες αυτού του μορφώματος.

Όταν η αρχή αυτή, εκλείψει για τον οποιοδήποτε λόγο, τότε αυτό αποτελεί την αρχή του τέλους για την οποιαδήποτε επιχείρηση, οποιαδήποτε μορφή κι αν αυτή έχει πάρει.  Θα έλεγα ότι αν κάποιος ερευνήσει την εν λόγω θέση ιστορικά, σε οποιαδήποτε ελεύθερη οικονομία θα δει ότι, εξαιτίας τούτου προκύπτουν και οι πιο θεαματικές καταρρεύσεις οργανισμών ή επιχειρήσεων, με σοβαρότατες απώλειες για όλους όσους έχουν συμφέρον σε αυτές. Σημειώνεται δε ότι αυτοί οι οργανισμοί και επιχειρήσεις ήταν μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις τα πιο τρανταχτά ονόματα στο χώρο τους.

Η γενική αρχή, σε περιπτώσεις όπου ο οποιοσδήποτε οργανισμός θέλει να αποκαλεί τον εαυτό του επιχείρηση, είτε αυτή είναι εταιρεία ή άλλο μόρφωμα και αντλεί το εισόδημα του ή τους πόρους του ή το κεφάλαιο του γενικότερα από το κοινό, πρέπει να είναι η παραχώρηση του δικαιώματος στο κοινό να ασκεί έλεγχο στον εν λόγω οργανισμό και ο οποιοσδήποτε το διοικεί να είναι υπόχρεος να λογοδοτεί στο κοινό για οτιδήποτε κάνει, για τις όποιες πράξεις, κινήσεις ή αποφάσεις του.

Όσον αφορά το κράτος ως επιχειρηματία, μια δεύτερη αρχή η οποία πρέπει, εν έτη 2017 να ακολουθείται πιστά, είναι ότι αν κάτι δεν έχει επιχειρηματική λογική ή δεν επιφέρει ουσιαστικό όφελος στο κράτος (όχι βέβαια στους κρατούντες), απλά δεν πρέπει να γίνεται.

Σε πρόσφατη απόφαση της, η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών κατέληξε σε σχέση με το κατά πόσο η Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου (η “ΑΤΗΚ”) ασκεί ή όχι εμπορική δραστηριότητα, στο συμπέρασμα που παρατίθεται αυτούσιο κάτωθι:

«Καταλήξαμε λαμβάνοντας υπόψη ότι το δεύτερο σκέλος της προδικαστικής ένστασης της ΑΤΗΚ για τους λόγους που θα εξηγήσουμε στη συνέχεια ευσταθεί, ότι δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε κατά πόσο οι ανάγκες γενικού συμφέροντος για τις οποίες η ΑΤΗΚ έχει συσταθεί έχουν ή δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα, καίτοι με όσα έχουν τεθεί ενώπιον μας, δεν μπορεί να αποκλεισθεί με ασφάλεια ότι οι ανάγκες για τις οποίες έχει συσταθεί δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα

(Υπογράμμιση δική μου)

Είναι πρόδηλο, ότι η εν λόγω Αρχή απέφυγε να προβεί σε οποιαδήποτε τοποθέτηση σε σχέση με το κατά πόσο η ΑΤΗΚ ασκεί ή όχι εμπορικές δραστηριότητες. Η εν λόγω συνειδητή θα έλεγα απόφαση της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών να μην πάρει θέση για αυτό το θέμα, πηγάζει ακριβώς από τα ως άνω γραφόμενα. Στην περίπτωση όπου η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών αποφάσιζε ότι η ΑΤΗΚ ασκεί εμπορική δραστηριότητα, τότε αυτόματα θα σήμαινε ότι η εν λόγω αρχή δεν θα είχε οποιαδήποτε αρμοδιότητα να ελέγχει τις πράξεις και κινήσεις της ΑΤΗΚ. Αυτό θα συνέβαινε δια τον λόγο οτι η ΑΤΗΚ δεν θα θεωρείτο Οργανισμός Δημοσίου Δικαίου, με την ερμηνεία που δίνει «Ο περί της Ρύθμισης των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων και για Συναφή Θέματα Νόμος του 2016 (73(I)/2016)», ο οποίος αντικατέστησε τον προηγούμενο Ν.12(Ι)/2006, από τον οποίο η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών αντλεί μέρος της αρμοδιότητάς της και δεν θα ενέπιπταν οι συμβάσεις οποίες συνομολογεί η ΑΤΗΚ στα πλαίσια αυτού του νόμου.

Είναι πασιφανές, ιδιαιτέρως δε στην απουσία οποιασδήποτε άλλης εξειδικευμένης νομοθεσίας που να διέπει συγκεκριμένα και να ρυθμίζει τις εργασίες και τον τρόπο λειτουργίας της ΑΤΗΚ ειδικά σε σχέση με την σύναψη συμβάσεων, ότι οι αποφάσεις της ΑΤΗΚ όσον αφορά τη κατακύρωση προσφορών δεν μπορούν να ελεγχθούν από κανέναν κρατικό φορέα ή, τρόπον τινά από κανέναν αντιπρόσωπο του κοινού στο οποίο αυτός Οργανισμός ανήκει.

Διευκρινίζεται ότι η προσφυγή στα νέα Διοικητικά Δικαστήρια δεν αποτελεί άμεση λύση της απώλειας ενός συμβολαίου για κάποιον εμπορευόμενο (η ΑΤΗΚ ενδεχομένως μπορεί να κατακυρώνει την όποια προσφορά ή να αποφασίζει να δώσει το όποιο συμβόλαιο εκεί που θέλει με βάσει όποια κριτήρια θέλει) αφού το μόνο που μπορεί να πετύχει στις πλείστες περιπτώσεις και σε μεγάλο βάθος χρόνου είναι την ακύρωση της αρχικής προσφοράς. Μετά, ενδεχομένως θα μπορέσει να πετύχει κάποιες αποζημιώσεις, αν κερδίσει την αγωγή που θα πρέπει να καταχωρήσει για να τις διεκδικήσει.

Ο σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι η άσκηση κρητικής ή η έκφραση άποψης για την εν λόγω απόφαση η οποία είναι απόλυτα σεβαστή και η οποία, εν πάση περιπτώσει, ενδέχεται να ελεγχθεί μέσω προσφυγής στο Διοικητικό Δικαστήριο το οποίο δύναται να την ακυρώσει, με ότι και αν με αυτό εξυπακούεται.  Σκοπός μου είναι να επισημάνω το κενό που φαίνεται να έχει δημιουργηθεί στον έλεγχο της ΑΤΗΚ με λόγω των ελλείψεων στην κείμενης νομοθεσίας.

Με βάση το νόμο ως αυτός έχει εξελιχθεί, ένας οργανισμός ο οποίος κατά την πολιτική ηγεσία του τόπου αποτελεί ιδιοκτησία του κράτους, το οποίο ελέγχεται από το κράτος μέσω του διορισμού του Προέδρου και των μελών του Διοικητικού του Συμβουλίου και ελέγχου του από τον Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας, μπορεί ανά πάσα στιγμή να επιλέξει να συμβληθεί με όποιο θέλει για όποιο θέμα επιλέξει, να υποστεί την οποιαδήποτε οικονομική απώλεια και κανένας μα κανένας δεν έχει το ουσιαστικό δικαίωμα να ασκήσει τον οποιοδήποτε προληπτικό ή εκ των υστέρων έλεγχο και να καλέσει τον οποίο υπεύθυνο να λογοδοτήσει για τα πεπραγμένα του.

Αυτό ουσιαστικά οφείλεται στη πλήρη αποτυχία κατά τη δική μου άποψη, όλων των πολιτικών ηγεσιών οι οποίοι όφειλαν τουλάχιστον από την ημερομηνία ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αποφασίσουν τι θα γίνει με όλους τους Ημικρατικούς μας Οργανισμούς. Και αυτό συμβαίνει παρά τις πρόσφατες υποτιθέμενες δεσμεύσεις του περίφημου μνημονίου περί ιδιωτικοποιήσεων (η αμφίβολη νομική υπόσταση του μνημονίου θα μπορούσε από μόνη της να αποτελέσει αντικείμενο  μελέτης αν όχι διδακτορικής διατριβής, αλλά ας το αφήσουμε για άλλη φορά αυτό).  Οι λόγοι είναι καθαρά πολιτικοί με αποτέλεσμα οι οποιεσδήποτε πράξεις ή παραλήψεις της ΑΤΗΚ η οποία αντλεί εισοδήματα από τον Κυπριακό λαό και ιδρύθηκε για να εξυπηρετεί της ανάγκες του κυρίως σε τηλεπικοινωνίες, να παραμένουν στο απυρόβλητο.

Το τι θα έπρεπε να γίνει και το οποίο είναι κάτι που θεωρώ οτι το κράτος όφειλε στους πολίτες του, ήταν να θεσπιστεί νομοθεσία για μεταβατική περίοδο μέχρι την τελική ιδιωτικοποίηση του, ούτως ώστε ενόσω η ΑΤΗΚ παραμείνει υπό τον έλεγχο και διαχείριση του κράτους, να πραγματοποιείται ουσιαστικός έλεγχος της από τα ανάλογα θεσμικά όργανα του κράτους, είτε αυτό είναι η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών ή του Διοικητικού Δικαστηρίου (με τις όποιες επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα αυτού του θεσμού), για να μπορούν να επιβλέπουν και να ασκούν τον αναγκαίο θεσμικό ή και δικαστικό έλεγχο στον συγκεκριμένο οργανισμό.

Η προσπάθεια του οποιουδήποτε φορέα να επιστήσει τη προσοχή των κυβερνόντων ή του κοινού γενικότερα, στα κακώς έχοντα και κακώς κείμενα στην ΑΤΗΚ με επικεφαλίδες σε ιστότοπους και εφημερίδες για τα σκάνδαλα και τις σπατάλες, δεν βοηθούν και δεν εξυπηρετούν σε τίποτα, αν δεν δύνανται να προκαλέσουν την θέσπιση καινοτόμων μηχανισμών ελέγχου του καθενός που αποφασίζει για αυτό τον Οργανισμό, ο οποίος είναι ιδιοκτησία του κοινού. Είναι έκδηλο οτι η έλλειψη αυτού του ελέγχου δεν δικαιολογείται παρά μόνο για κομματικούς λόγους, λόγους ψηφοθηρίας και ενδεχομένως αν επιτέλους γίνουν ουσιαστικοί έλεγχοι, οι οποίοι θα μπορέσουν αποδείξουν κάτι τέτοιο, για το οικονομικό όφελος ορισμένων.

Κωνσταντίνος Δ. Μέσσιος

Διοικητικός Σύμβουλος

C.D. Messios LLC